Paul_van_Gerven_04

Paul van Gerven is redacteur bij Bits&Chips.

30 September 2012

Wim van der Leegte mocht als reddende engel van Nedcar eind augustus zijn stokpaardje uitventen in NRC Handelsblad. We moeten weer tariefmuren optrekken om de Europese maakindustrie te beschermen, zei de VDL-topman, die er geen kwaad in ziet een vleugje chauvinisme door kille economische theorieën te roeren.

De oproep van Van der Leegte heeft natuurlijk iets onwerkelijks, komend uit een land dat een aanzienlijk deel van zijn welvaart dankt aan zijn open economie. Toch zullen velen in de hightech zich in zijn sentiment kunnen inleven. Juist in deze sector voelt concurreren tegen opkomende landen wel eens als voetballen op een veld dat schuin omhoog loopt, en echt niet alleen maar vanwege de lagere lonen. Overal behalve in Europa lijken overheden hun industrie te beschermen, met handelsbarrières, goedkoop kapitaal of aanvullende eisen. Een recent rapport van de Europese Commissie zelf constateert nota bene dat het aantal protectionistische maatregelen buiten Europa aanmerkelijk is gestegen. Dat is voor het vierde jaar op rij.

Van der Leegte heeft dus een punt: Europa laat zich de kaas van het brood eten. Terwijl ’wij‘ dogmatisch vastklampen aan het vrijhandelsideaal, smokkelt de rest van de wereld met regels en afspraken. De standaard reactie van de EU – praten, protesteren en procederen – zijn niet bepaald een effectief antwoord gebleken. Het wordt tijd dat Europa stopt het braafste jongetje van de klas te zijn en eens een keer zijn tanden laat zien.

Toch is protectionisme niet het ultieme antwoord, en Wim van der Leegte is oud genoeg om te hebben gezien waarom. Dertig jaar geleden spande de onlangs overleden Philips-topman Wisse Dekker zich eveneens in voor een beschermde Europese interne markt. Ook hij had te maken met buitenlandse concurrenten die de hand boven het hoofd werd gehouden, maar in de luwte van beperkte concurrentie en conservatieve markten was zijn eigen Philips in slaap gesust en obees en zelfgenoegzaam geworden. Het concern ging hier begin jaren negentig bijna aan ten onder.

Wat met Philips is gebeurd, kan ook hele landen overkomen. Japan, dat destijds de grootste dreiging vormde voor Dekker, ondergaat nu een vergelijkbaar lot. In 1985 hadden de Japanners 85 procent van de DRam-markt in handen, anno 2012 heeft de laatste Japanse DRam-maker faillissement aangevraagd. Met andere halfgeleiderfabrikanten gaat het al niet veel beter, noch met de Japanse economie, die al jaren muurvast zit.

Protectionisme is dus een kortetermijnoplossing, die op den duur leidt tot verlies van scherpte en concurrerend vermogen. Als dat nog geen overtuigende argumenten tegen protectionisme zijn, dan wellicht de transformatie die onze handelspartners hebben ondergaan. Honderden miljoenen Aziaten en Zuid-Amerikanen leiden dankzij de wereldhandel een betrekkelijk comfortabel bestaan in de middenklasse, terwijl zij nog geen halve eeuw geleden in bittere armoede leefden. Dat is pas ontwikkelingshulp.

De rekening voor deze charitas wordt echter wel heel eenzijdig op het bordje van de industrie gelegd. Speciale aandacht van overheden, buiten het opwerpen van handelsbarrières, is ter compensatie dan ook gerechtvaardigd. Een snackbar hoeft niet te concurreren met China (wel met Chinezen), een hightechbedrijf wel.

Wie de verkiezingscampagne nauwgezet heeft gevolgd, zou zomaar het idee kunnen krijgen dat deze gedachte een zachte landing heeft gemaakt in Den Haag. Na de deconfiture van de financiële sector heeft de politiek ontdekt dat Nederland nog een industrie heeft. Premier Rutte maakte bij herhaling gewag van ASML‘s spectaculaire samenwerking met Intel, TSMC en Samsung. Over dat soort dingen hoorde je politici vroeger nooit.

Gevreesd moet worden dat het na de stembusgang weer oorverdovend stil wordt. Het topsectorbeleid was een goede aanzet om specifieke noden van specifieke sectoren te bedienen, maar de invoering ging hand in hand met een forse bezuiniging op onderzoek. Welk kabinet gaat dat gat dichten? Alleen de uiterste flanken hebben geen sadomasochistische begrotingsinstincten. Over een langstudeerboete à een avondje minder zuipen per week wordt tot laat in de avond gedebatteerd, maar afschaffing van collegegeld voor bèta‘s is nog geen vijf minuten waard. Laten we vooral blijven denken dat Nederland ook echt slimmer wordt van steeds meer studenten die vrijblijvend door steeds verder afgeknepen universiteiten worden gejast.

Nee, de industrie is nog lang niet het troetelkindje van de politiek. Ach, waarde lezers, u moet maar denken: dan blijft u scherp. En trouwens nog gefeliciteerd met de vijfde plaats in de ranglijst van het World Economic Forum.