Paul van Gerven
27 November 2008

De Stichting Fundamenteel Onderzoek der Materie (Fom) heeft zes natuurkundige programmavoorstellen gehonoreerd die in het voorjaar zijn ingediend. Zij krijgen gezamenlijk zestien miljoen euro, gemiddeld een kleine drie miljoen euro per project. Volgens het Fom gaan de prijswinnende onderzoeksgroepen werken aan onderwerpen waarvan het wetenschappelijk en maatschappelijk belang duidelijk is. Drie van de zes projecten laten zich kwalificeren als nanotechnologisch.

Tot de gelukkigen behoort onder meer de Nijmeegse fysicus Theo Rasing, dit jaar ook al winnaar van een Spinozaprijs en de Prijs voor Wetenschap en Maatschappij. Onderzoekers in Rasings groep ontdekten dat je magnetische gebiedjes kunt ompolen met ultrakorte lichtflitsen. Dit onderzoek gaan ze nu verder uitdiepen, wat mogelijk leidt tot nieuwe materialen voor snellere dataopslag met meer capaciteit per oppervlakte-eenheid.

Onder leiding van hoogleraar Hans Hilgenkamp (Universiteit Twente) gaan de Radboud Universiteit Nijmegen, TU Delft, de Universiteit van Amsterdam en natuurlijk de UT de elektrische en magnetische verschijnselen bestuderen die ontstaan op het grensvlak van complexe oxides en andere elektrisch isolerende en niet-magnetische materialen. Onderzoekers van de RU en de UT ontdekten dit vreemde fenomeen nog niet zo lang geleden.

Albert Polman van het Fom-instituuut voor Atoom- en Molecuulfysica (Amolf) gaat de kar trekken van het gehonoreerde zonnecelprogramma. Het doel is geheel nieuwe zonnecelconcepten te ontwikkelen met behulp van nanotechnologie. Structuurtjes als kwantumdots absorberen mogelijk een groter deel van het zonnespectrum.

Ook in de prijzen vielen projecten om de ruimtelijke structuur van biochemische netwerken te ontrafelen, de synthese van colloïden te manipuleren en het gedrag van druppels in turbulentie te verklaren.

Op het grensvlak in sommige niet-geleidende, niet-magnetische complexe oxides blijken zich toch elektrische en magnetische verschijnselen voor te doen. Reden voor Fom om een project te financieren dat deze ontdekking wil besturen.