Paul van Gerven
29 May 2015

Het Nederlands metrologisch instituut VSL zegt niet verder te kunnen bezuinigen zonder activiteiten te moeten schrappen. Het bedrijfsleven luidt de noodklok.

Hij staat met de rug tegen de muur, zegt Albert Dalhuijsen. De directeur van nationaal meetinstituut Van Swindenlaboratorium (VSL) heeft de afgelopen jaren begripvol meegewerkt aan bezuinigingen op zijn organisatie – waar moest immers de broekriem niet worden aangehaald? – maar hij ziet niet in hoe hij nog meer in zijn organisatie kan snijden zonder voor bedrijven belangrijke activiteiten te schrappen. Voorlopig wil VSL’s belangrijkste geldschieter, het ministerie van Economische Zaken (EZ), echter van geen wijken weten.

VSL is belast met de ontwikkeling en het beheer van meetstandaarden: het zorgt ervoor dat de meter in Nederland even lang is als in de rest van de wereld, de kilo even zwaar, enzovoorts. Dat is beslist niet alleen een zaak voor geleerden: bedrijven moeten er in de hele wereld op kunnen rekenen dat de partijen waarmee ze zaken doen het over hetzelfde hebben, of het nu gaat om een kilo tomaten of een debiet van een flowmeter. Zij rekenen dan ook op een internationaal netwerk van metrologische instituten om hun meetlatten langs de ‘echte’ te leggen (zie kader ‘Herleidbaarheid’). In Nederland is dat VSL, waar jaarlijks 650 bedrijven aankloppen – veel mkb, maar ook het grootbedrijf.

Ontwikkeling en beheer van meetstandaarden is bij wet een overheidstaak, maar anders dan in de meeste Europese landen is het Nederlandse meetinstituut geen volledig publieke organisatie. VSL is een dochteronderneming van TNO die voor iets meer dan de helft van de omzet wordt bekostigd door EZ. De rest van het jaarlijkse budget à vijftien miljoen euro wordt voornamelijk met dienstverlening en deelname aan Europese onderzoeksprojecten binnengehaald.

‘Deze constructie heeft tot nu toe uitstekend gewerkt’, zegt Dalhuijsen. ‘De overheid vervult haar wettelijke taak voor vrijwel half geld, terwijl wij goede kwaliteit leveren. Omdat wij mede afhankelijk zijn van inkomsten uit de markt, zorgen we ervoor dat onze dienstverlening efficiënt is.’

De buitenwacht onderschrijft dat. Werkgeversorganisaties VNO-NCW en MKB Nederland betitelen VSL als een internationale metrologische ‘koploper’ die bijdraagt aan de innovativiteit van de Nederlandse industrie. Ook hebben zij het over ‘een uitstekend voorbeeld van een publieke-private samenwerking in de juiste balans en samenhang’. Een door EZ aangestelde raad van deskundigen beveelt zelfs aan VSL’s budget te verhogen.

Toch heeft EZ voor de periode 2016 tot 2018 een bezuiniging ingeboekt van een miljoen euro op jaarbasis. Maar na de afgelopen jaren al drie kwart miljoen te hebben ingeleverd, is de rek er echt uit, verzekert Dalhuijsen. ‘Meer snijden betekent dat we activiteiten moeten schrappen, waardoor we overigens nog meer inkomsten zullen missen met opdrachten die we niet meer kunnen uitvoeren. Volgens onze eigen berekeningen zullen we boven op de bezuiniging nog eens een half miljoen omzet missen.’

Het bedrijfsleven schaart zich pal achter VSL. In een brief vragen VNO-NCW en MKB Nederland minister Henk Kamp van EZ om de budgetkorting minimaal een jaar uit te stellen, zodat de effecten ervan in kaart kunnen worden gebracht. ‘De effecten van de aangekondigde bezuinigingen op metrologie zullen de huidige Nederlandse koploperpositie ondergraven en de vernieuwing in de metrologie en de technologie in Nederland belemmeren. Vooral de technologiesector, mede in topsectoren, zowel grote als kleine bedrijven, zal hierdoor geraakt worden’, schrijven de werkgevers.

Ook de Federatie van Technologiebranches, FHI, luidt de noodklok. ‘Als deze bezuiniging, die in verhouding tot de totale overheidsbestedingen minimaal is, doorgaat, worden FHI-lidbedrijven in Nederland op achterstand gezet ten opzichte van hun concurrenten elders’, schrijft FHI op haar website. De koepel is een online handtekeningenactie gestart om EZ op andere gedachten te brengen.

Robbertje

Een voor de hand liggende oplossing is om het bedrijfsleven meer te laten betalen voor de meetstandaarden van VSL, maar daaraan kleven enkele bezwaren. Dalhuijsen: ‘Onze onafhankelijkheid moet niet ter discussie staan. Als de ontwikkeling van meetstandaarden in Nederland grotendeels privaat wordt gefinancierd, wekt dat op zijn minst de schijn van belangenverstrengeling. Buitenlandse partijen zullen hun vertrouwen verliezen in onze certificaten en kalibraties. De Nederlandse industrie heeft dan niets meer aan ons.’

‘Ook zou VSL, als het in essentie als een vrije onderneming moet opereren, onrendabele activiteiten moeten schrappen. Het onderhouden van meetstandaarden vereist kostbare en zeer gespecialiseerde experimentele opstellingen in storingsvrije laboratoria. Zonder overheidsfinanciering kunnen sommige niet in de lucht worden gehouden. Metrologie is niet voor niets een wettelijke taak.’